Rẻ một nửa
Người đầu tiên hỏi là một chị bán bún chả ở Hải Phòng.
Tin nhắn đến hộp thư hỗ trợ lúc bảy giờ bốn mươi sáng thứ Hai, khi Khoa vừa đặt cốc cà phê xuống bàn. Chị không phàn nàn gì. Chị chỉ gửi một tấm ảnh chụp màn hình, kèm một câu:
Bên này rẻ một nửa, bên em có giảm không em?
Tấm ảnh là trang chủ của một công ty tên là Tổ Kiến. Nền trắng, chữ đen, một con kiến nhỏ vẽ bằng ba nét. Giữa trang chỉ có đúng một dòng to:
Agent tốt như Hải Đăng. Giá bằng một nửa.
Khoa đọc to dòng ấy lên. Cả dãy bàn quay lại. Ai đó bật cười, rồi mấy người nữa cười theo. Thắng Tất cũng cười. Về sau, anh nhớ tiếng cười của mình lâu hơn cả dòng chữ ấy.
“Tổ Kiến là ai thế?” Quân hỏi.
Phong gõ mấy giây là ra. Ba người, thuê chung một căn hộ ở Cầu Giấy. Một cô kỹ sư hai mươi sáu tuổi tên là Vy, hai bạn cùng lớp đại học. Ra mắt sáng Chủ nhật. Đến giờ này đã có bốn trăm công ty đăng ký.
“Bốn trăm,” Phong nói, không ra khen cũng không ra chê. “Trong một ngày.”
Mười giờ, ban giám đốc họp. Thắng Tất giờ dẫn nhóm vận hành nên cũng được gọi vào, ngồi ở góc bàn, cạnh Trung.
Giám đốc sản phẩm mở trang chủ của Tổ Kiến lên màn hình, để đúng mười giây.
“Ba người thì làm được bao lâu,” anh nói, vẫn nhanh như mọi khi. “Rẻ thì phải có chỗ kém. Khách của mình ở với Hải Đăng hai, ba năm rồi. Họ không đi đâu.”
Trưởng nhóm bán hàng gật đầu. “Bọn trẻ thích làm khẩu hiệu thôi anh. Để em cho soạn sẵn một câu trả lời mẫu, ai hỏi giảm giá thì gửi.”
Thế là xong chuyện Tổ Kiến. Bốn phút.
Mục tiếp theo là chuyến đi Phú Quốc mừng một năm Hải Đăng đứng số một. Mục ấy mất bốn mươi phút. Khu nghỉ dưỡng nào có hồ bơi nhìn ra biển, có nên cho mang theo người nhà không, ai lo phần áo đồng phục. Quân xung phong làm cái video tổng kết năm. Ai cũng vui. Một năm trước, chẳng ai dám nghĩ một công ty mười hai người lại đứng đầu cả thị trường.
Trung không nói gì suốt buổi. Anh khuấy cốc cà phê. Lúc mọi người bàn đến màu áo đồng phục, Thắng Tất thấy anh dừng tay, nhìn ra cửa sổ một lúc, rồi khuấy tiếp.
Năm dòng
Chiều hôm ấy, khi Thắng Tất đi ăn trưa về, cuốn sách cũ đã nằm trên bàn phím của anh, mở sẵn.
Trang ấy gần như trắng. Chỉ có một danh sách ngắn, năm dòng, chữ in, bên lề có vết bút chì đã mờ:
Những căn bệnh dễ mắc của người số một:
– Lãng phí, chi phí cao.
– Chủ quan, khinh thường đối thủ.
– Quan liêu, vô trách nhiệm.
– Không còn năng động, ngại gian khó, muốn hưởng thụ.
– Mục tiêu không rõ ràng, hết thách thức.
Không có lời nhắn nào kèm theo. Thắng Tất quay sang. Trung đang đeo kính, đọc gì đó trên màn hình, như thể chẳng có cuốn sách nào vừa đổi chỗ.
“Anh để cho em à?”
“Ừ.” Trung không ngẩng lên. “Em đọc thử. Thấy mình mắc cái nào thì đánh dấu. Cho vui thôi.”
Thắng Tất cầm bút chì lên. Anh định làm cho nhanh, như làm bài trắc nghiệm.
Dòng thứ hai thì dễ: sáng nay, bốn phút. Anh đánh một dấu.
Dòng thứ nhất anh nghĩ lâu hơn, rồi nhớ đến cái hồ bơi nhìn ra biển. Không phải chuyến đi là sai, mà là bốn mươi phút cho cái hồ bơi, bốn phút cho bốn trăm công ty. Thêm một dấu.
Dòng thứ năm làm anh ngồi im. Tấm bảng trắng ở cuối phòng vẫn còn con số 10.000 từ hồi đợt chín mươi ngày, nét bút đã khô cứng. Từ hôm ấy đến giờ, không ai xóa nó đi, cũng chẳng ai viết thêm con số nào khác. Dấu thứ ba.
Dòng thứ ba anh bỏ qua. Mười hai người thì quan liêu thế nào được.
Dòng thứ tư, anh cũng định bỏ qua. Rồi chợt nhớ ra hai tháng nay mình toàn nhận những ca đã biết cách xử lý. Những ca lạ, anh chuyển cho Khoa “để em ấy học”. Anh nhìn dòng chữ một lúc, rồi đánh một dấu thật nhỏ, nhỏ đến mức chính anh phải nheo mắt mới thấy.
Bốn trên năm.
Anh chép năm dòng ấy ra một tờ giấy, chép cả bốn dấu bút chì, rồi gập sách lại, đặt sang bàn Trung. “Em mắc bốn cái.”
“Anh thì năm,” Trung nói. Lần này anh ngẩng lên. “Năm ngoái.”
Một trăm bốn mươi
Hai tuần sau, Quân không cười nữa.
Sáng thứ Hai, cậu chiếu bảng theo dõi lên màn hình phòng họp lớn, có thêm một cột mới tô đỏ: một trăm bốn mươi công ty đã rời Hải Đăng trong mười bốn ngày. Trên tổng số hơn mười nghìn thì chưa phải là nhiều. Nhưng trước đó, mỗi tháng chỉ chừng mười khách bỏ đi.
“Toàn khách nhỏ,” Quân nói. “Tiệm ăn, sạp quần áo, mấy tiệm làm móng. Đi sang Tổ Kiến hết.”
Trưởng nhóm bán hàng lên tiếng trước. Lần này anh không đùa. “Em nói thật, mình giảm giá cho khách nhỏ đi. Bằng họ luôn. Mình to hơn, mình chịu lỗ được lâu hơn họ. Ba tháng là họ tự hết tiền.”
Có mấy cái gật đầu. Nghe cũng có lý, người ta vẫn làm thế mà.
Ngọc Mai thì hơi khác. “Có người không đủ tiền thật mà anh,” cô nói. “Họ bỏ mình không phải vì thích rẻ. Mà vì đó là cái giá họ trả được.”
Chị Hằng nãy giờ cúi xuống máy tính. Giờ chị xoay màn hình ra cho mọi người xem. Một bảng tính, ba cột, chữ to.
“Giá thành một agent của mình bây giờ là chừng này,” chị chỉ vào cột giữa. “Tiền máy, tiền dữ liệu, tiền người trực đêm, tiền người nghe máy. Giá mình đang bán là cột bên phải. Còn giá của Tổ Kiến là cột bên trái.” Chị dừng một chút. “Cột bên trái thấp hơn cả cột giữa. Bán bằng họ thì cứ mỗi khách là mình lỗ. Khách càng đông càng lỗ nhiều.”
“Thì lỗ ba tháng thôi chị,” trưởng nhóm bán hàng nói.
“Ba tháng xong rồi sao em?” chị Hằng hỏi lại, rất nhẹ. “Tăng giá lại à? Khách quen giá rẻ rồi thì ai chịu?”
Không ai trả lời. Trung đặt cốc cà phê xuống.
“Tổ Kiến rẻ là phải,” anh nói. “Người đến sau, chưa ai biết mặt, thì cái giá là tấm danh thiếp duy nhất họ có. Rẻ chỉ là cánh cửa để bước vào.”
“Thế mình bước qua cánh cửa ấy cùng họ thì sao anh?” trưởng nhóm bán hàng hỏi.
“Thì mình tự nhận mình là người đến sau.” Trung nhìn một lượt quanh bàn. “Mà người đến sau khôn ngoan cũng không để chữ ‘rẻ’ bám vào tên mình. Vào được cửa rồi là phải quay ngay sang làm cho tốt. Tiếng rẻ đã dính vào thì mười năm gột chưa sạch.”
“Thế còn khách nhỏ thì sao anh?” Ngọc Mai hỏi. “Mặc họ à?”
“Không,” Trung nói. “Nhưng giá thì định kiểu gì cũng được, miễn là đứng trên cái cột giữa của chị Hằng. Đứng dưới nó thì không phải là định giá nữa. Là đánh bạc.”
Cuộc họp kết thúc mà không có quyết định nào. Lúc mọi người ra về, Thư nán lại, hỏi một câu mà về sau Thắng Tất cứ nghĩ mãi là sao không ai hỏi sớm hơn:
“Mà có ai dùng thử agent của họ chưa?”
Cả phòng nhìn nhau. Không ai cả.
Khách hàng của Tổ Kiến
Tối hôm ấy, Thắng Tất đăng ký làm khách hàng của Tổ Kiến.
Anh dùng tên thật, email thật. Phong dựng cho anh một cửa hàng thử: một tiệm bán len trên mạng, hàng giả, khách giả, nhà cung cấp giả, chỉ có các agent là thật. Anh thuê của Tổ Kiến đủ bốn agent: kế toán, bán hàng, chăm sóc khách hàng, mua hàng. Hết chưa đến nửa tiền một bữa ăn trưa của cả nhóm.
Ba ngày đầu, anh thấy khó chịu, vì agent của họ tốt.
Không phải tốt kiểu “cũng được”, mà tốt thật: nhanh, gọn, giao diện còn sạch hơn của Hải Đăng. Phong ngồi xem cùng anh tối thứ Tư, mở nhật ký của agent ra đọc từng dòng, và lâu lâu lại lẩm bẩm “ừ, khéo đấy”. Đến dòng thứ mấy trăm thì anh ngả người ra ghế.
“Ba người làm được cái này à,” Phong nói, không phải để hỏi ai. Thắng Tất nhìn sang, thấy trong mắt Phong một cái gì đó gần như là ghen tị, cái ghen tị của một người thợ đứng trước đồ của một người thợ khác.
Phong kéo ngăn bàn, lấy ra một chiếc điện thoại cũ, hàng phím bấm đã mòn bóng dưới ngón tay.
“Hồi sinh viên, tôi đi dạy thêm ba tháng mới mua nổi nó,” anh nói. “Ngày chiếc điện thoại màn hình cảm ứng đầu tiên ra đời, hãng làm ra cái này có sẵn cả một danh sách để yên lòng.”
Anh đặt chiếc máy lên bàn, đếm từng ngón tay.
“Một, gõ trên mặt kính thì ai chịu nổi. Bàn phím của họ là số một thế giới, dân văn phòng gõ email nhanh như gõ máy chữ. Họ tin người ta mua điện thoại để gõ. Nhưng người ta bắt đầu mua điện thoại để nhìn: xem ảnh, xem bản đồ, lướt mạng. Một nửa mặt máy dành cho bàn phím thì chỉ còn nửa kia cho cả thế giới.
“Hai, pin nó yếu. Pin của họ dùng được hai ngày, nhưng đó là vì máy của họ làm ít việc. Người ta sẵn sàng sạc mỗi tối, miễn là cái máy làm được nhiều hơn.
“Ba, nó không an toàn. Máy của họ kín nhất, ngân hàng với chính phủ tin dùng. Nhưng người chọn máy không còn là phòng công nghệ của công ty nữa, mà là chính người cầm máy. Mà người ta thì muốn một cái máy mình thích, hơn là một cái máy được phép mang vào phòng họp.
“Bốn, ứng dụng của nó sẽ làm nghẽn mạng. Họ giỏi nén dữ liệu, nhà mạng quý họ vì tiết kiệm đường truyền. Nhưng mạng thì mỗi năm một rộng, dữ liệu mỗi năm một rẻ. Họ tiết kiệm đúng cái thứ thế giới sắp có thừa.”